له لږترلږه هاخوا: کډوال ماشومان او د مورنۍ ژبې ټایپ

د مورنۍ ژبې ټایپ زده کړه هغه کډوال او راستنېدونکي ماشومانو ته یوه هېره پاتې شوې اړتیا ده چې ډېری ښوونځي یې هیڅکله نه پوښتي؛ د یونسکو له مخې، د نړۍ د نفوس ۴۰ سلنه هغه ژبه کې زده کړه نه ترلاسه کوي چې پرې پوهیږي. Meta Typing Club د دې تشې د ډکولو لپاره د پښتو، دري او نورو ژبو د کیبورډ زده کړې درسونه وړاندې کوي.

لنډیز: ښوونځي کډوال او راستنېدونکي ماشومان راجلبوي، خو ډېری وخت د هغوی د مورنۍ ژبې د ډیجیټل لیکلو وړتیا نه ازموي. دا مسله د قانون نه ده، د ارزښت ده: هغه ماشوم چې خپله ژبه لولي خو یوازې په بله ژبه ټایپ کولی شي، نیمه خپله سواد پرې شوی دی. د ښوونځي شورا او د ټولنې د زده‌کړې کمېټې کولی شي دا تشه، بې د کوم قانوني مکلفیت پرته، په خپله وړتیا سره ډکه کړي.

کله چې ښوونځی کډوال ماشوم راجلبوي، خو کیبورډ يې هیڅوک نه ازمويي

د ښوونځي شورا هره کال هڅه کوي چې د سیمې کډوال او راستنېدونکي کورنۍ ډاډمنه کړي چې دوی ته ښوونځی خلاص دی. ثبت‌نوم فورمې ډکیږي، د ژبې ملاتړ ټیم ټاکل کیږي، د ترجمې خدمت هم چمتو کیږي. خو یوه پوښتنه نږدې هیڅکله نه کیږي: دا ماشوم چې کور کې پښتو یا دري خبرې کوي، ایا هیڅ کله يې د خپلې ژبې کیبورډ لیدلی؟ ایا کولی شي په خپله ژبه یو پیغام، یوه بریښنالیک، یا یوه دندیزه لیکنه ټایپ کړي؟ ډېری کډوال ماشومان کور کې خپله ژبه پوره لولي او خبرې کوي، خو د ښوونځي او د ټولنې ډیجیټل ژوند یوازې د دویمې ژبې کیبورډ ته ورته پیژندلی دی. دا خلا د یوې ورځې لپاره نه ده؛ د ودانېدونکي عادت په بڼه پاتې کیږي او د ماشوم ټول راتلونکی ډیجیټل ژوند اغیزمنوي. هغه ماشوم چې مورنۍ ژبه یې لولي خو کیبورډ يې يوازې بله ژبه پیژني، د خپلې ژبې نیمه ورکه کاروونکی دی.

قانون یوه خبره ده، ارزښت بله: ولې دا اختیاري دنده تر ټولو مهمه ده

هیڅ مقرره، قانون، یا رسمي لارښود د هیڅ ښوونځي یا سیمې نه غواړي چې کډوال ماشومانو ته د مورنۍ ژبې ټایپ زده کړه ورکړي. دا یو حقیقت دی چې باید سمه پیژندل شي: دا دنده اختیاري ده، مکلفیت نه. خو د ارزښت پوښتنه یو بل شی دی. کله چې یوه شورا یا کمېټه پرېکړه کوي چې کډوال ماشومانو ته د خپلې ژبې ډیجیټل وسیله ورکړي، دا کار د قانون له مخې نه، بلکې د دې پوهاوي له مخې کیږي چې ژبه یوازې د خبرو اترو وسیله نه ده، بلکې د هویت او د کورنۍ اړیکې تنده هم ده. هغه ماشوم چې خپله ژبه لیکلی شي، له خپل پلار او مور سره ژورې اړیکه لري؛ هغه چې نشي لیکلی، په تدریج سره له خپلې کورنۍ ژبې لرې کیږي. د کډوالو زده‌کوونکو لپاره د ښوونځي بشپړ لارښود دا ارزښت‌محوره تګلاره ښه تشریح کوي. د قانون نشتوالی د ارزښت نشتوالی نه دی؛ ډېری مهم کارونه هیڅکله مکلف شوي نه دي.

هغه ماشوم چې لولي خو نشي لیکلی: نیمګړی سواد

د سواد اصلي مانا یوازې لوستل نه ده؛ لیکل هم د سواد نیمایي برخه ده، او په اوسنۍ نړۍ کې لیکل نږدې تل ډیجیټل ټایپ دی. کله چې یو ماشوم په خپله مورنۍ ژبه پوره لولی شي، خو یوازې د بلې ژبې کیبورډ پیژني، د هغه سواد نیمګړی پاتې کیږي، هرڅومره چې د دویمې ژبې وړتیا يې لوړه وي. د یونسکو له مخې، هغه ماشومان چې په مالوفه ژبه کې ورته زده کړه ورکول کیږي، د لومړني ښوونځي په پای کې د پوهاوي سره لوستلو احتمال یې ۱۴ سلنه ډېر دی. دا اغیز یوازې د ژبې زده کړې کورس ته ځانګړی نه دی؛ د ډیجیټل لیکلو وړتیا هم ورسره تړلې ده. د کمینز د څېړنو له مخې، په تېرو ۳۵ کلونو کې د ۱۵۰ څخه ډېرو مطالعاتو دا ثابته کړې چې قوي مورنۍ ژبه د دویمې ژبې زده کړه هم ښه کوي، ځکه ژبني او پوهنیز وړتیاوې د یوې ژبې څخه بلې ته لېږدېدلی شي. که یو ماشوم د خپلې مورنۍ ژبې کیبورډ زده کړي، لومړی د دې ژبې لیکل يې پياوړی کیږي، بیا دا وړتیا د دویمې ژبې ټایپ ته هم مرسته کوي.

د سواد برخه	اوسنی عام حالت	د مورنۍ ژبې ټایپ زده کړې وروسته
د مورنۍ ژبې لوستل	زيات	زيات
د مورنۍ ژبې لاسي لیکل	محدود	غښتلی
د مورنۍ ژبې ډیجیټل ټایپ	نږدې صفر	روان او دقیق
له کورنۍ سره ډیجیټل اړیکه (پیغام، بریښنالیک)	یوازې په دویمه ژبه	په دواړو ژبو

هغه سواد چې یوازې لوستل پکې وي خو لیکل نه وي، نیمه پاتې سواد دی، نه بشپړ سواد.

د ښوونځي شورا او د ټولنې کمېټه له کومه ځایه پیل کولی شي

د ښوونځي شورا غړي یا د ټولنې د زده‌کړې کمېټې مشران باید دا پوښتنه د ثبت‌نوم د پروسې برخه کړي: ایا دا ماشوم د خپلې ژبې کیبورډ لیدلی دی؟ که ځواب نه وي، دا يوه ساده، بې قیمته لاره ده چې د یوې کورنۍ او د یو ماشوم ژبنی اړیکه وساتل شي. Meta Typing Club له ۲۴۰۰ څخه ډېر جوړ شوي درسونه وړاندې کوي چې پښتو، دري، او نورې ژبې پکې شاملې دي، او دا یوازینۍ داسې پلیټ‌فورمه ده چې د پښتو او دري لپاره جوړ شوي، بشپړ سیستم لرونکي درسونه لري. د زده‌کوونکو، کورنیو او ښوونکو شخصي حسابونه هیڅ لګښت نه لري، او د ښوونکي شخصي ټولګی د زده‌کوونکو د شمېر حد نه لري؛ یوازې د دې شتون هم د یوې کمېټې لپاره کافي دی چې خپلو کورنیو ته یو ځواب ورکړي. د د پښتو کیبورډ لومړني درسونه او د دري ژبې د کیبورډ لارښود دواړه د هرې کورنۍ لپاره خلاص دي، پرته له دې چې کوم لګښت ورسره تړلی وي. یوه کمېټه چې د ماشوم د مورنۍ ژبې کیبورډ ته یوه لاره ښیي، د هغه ماشوم بشپړ سواد ساتي، نه یوازې د ښوونځي ثبت‌نوم.

کلیدي ټکي

• د یونسکو له مخې، د نړۍ د نفوس ۴۰ سلنه هغه ژبه کې زده کړه نه ترلاسه کوي چې پرې پوهیږي.
• مورنۍ ژبې ټایپ زده کړه د هیڅ قانون له مخې مکلفه نه ده؛ دا د ارزښت پرېکړه ده.
• لوستل پرته له لیکلو نیمه سواد دی؛ ډیجیټل لیکل د بشپړ سواد اړینه برخه ده.
• د کمینز د ۱۵۰ څخه ډېرو مطالعاتو له مخې، قوي مورنۍ ژبه د دویمې ژبې زده کړه هم ښه کوي.
• د ملګرو ملتونو د کډوالو چارو عالي کمیشنرۍ له مخې، نږدې ۵۱ سلنه کډوال ماشومان په ښوونځي کې شامل نه دي.
• Meta Typing Club له ۲۴۰۰ څخه ډېر درسونه لري او رایګان کارول یوازې د شخصي یا کوچنیو ټولګیو لپاره دي.

هره کمېټه چې د دې کلیدي ټکو ته پام کوي، کولی شي د خپل ښوونځي کډوال زده‌کوونکو ته یو بشپړ ژبنی راتلونکی ورکړي.

پوښتنې چې ډېری مطرح کیږي

ایا کوم قانون ښوونځي مکلف کوي چې کډوال ماشومانو ته د مورنۍ ژبې ټایپ زده کړه ورکړي؟

نه، هیڅ داسې قانوني مکلفیت نشته. دا یوه اختیاري او ارزښت‌محوره پرېکړه ده چې ښوونځي، کورنۍ، یا ټولنیزې کمېټې يې پخپله اخلي.

که ماشوم مورنۍ ژبه پوره لولي، ولې بیا هم د هغې ژبې ټایپ اړین دی؟

ځکه سواد یوازې لوستل نه دی؛ لیکل هم د سواد نیمایي برخه ده. که ماشوم خپله ژبه ونشي ټایپ کولی، د هغه ژبنی ژوند یوازې تر شفاهي کچې پاتې کیږي.

آیا د مورنۍ ژبې ټایپ زده کړه د دویمې ژبې زده کړه کمزورې کوي؟

نه، برعکس. د کمینز د څېړنو له مخې، قوي مورنۍ ژبه د دویمې ژبې زده کړه هم ښه کوي، ځکه ژبني وړتیاوې له یوې ژبې څخه بلې ته لېږدېدلی شي.

د ښوونځي شورا دا موضوع څنګه کولی شي په ثبت‌نوم کې ورداخله کړي؟

یوه ساده پوښتنه بس ده: ایا دا ماشوم د خپلې ژبې کیبورډ لیدلی دی؟ که ځواب نه وي، کورنۍ ته د یوې خلاصې زده کړې وسیلې پته ورکړل کیدی شي.

ایا داسې وسیله شته چې پښتو او دري دواړه یو ځای پوښښ کړي؟

هو. Meta Typing Club له ۲۴۰۰ څخه ډېر درسونه لري چې پښتو، دري او نورې ژبې پکې شاملې دي، او د زده‌کوونکو، کورنیو او ښوونکو شخصي حسابونه هیڅ لګښت نه لري.

ډېری پوښتنې چې کورنۍ يې لري، ساده ځوابونه لري؛ اصلي خنډ يوازې دا دی چې څوک دا پوښتنه له سره پوښتي.

پایله

د کډوال او راستنېدونکي ماشومانو مورنۍ ژبې ټایپ نه یوازې یوه ټیکنیکي مهارت ده، بلکې د هویت او کورنۍ اړیکې ساتنه ده. هیڅ قانون دا نه مني، خو ارزښت يې روښانه دی: هغه ماشوم چې خپله ژبه لولي خو یوازې بله ژبه ټایپ کولی شي، نیمه خپله سواد پرې شوی دی. د ښوونځي شورا او د ټولنې کمېټې کولی شي دا خلا په یوه ساده پوښتنه او یوه خلاصه وسیله سره ډکه کړي. Meta Typing Club د دې لپاره چمتو دی چې دا لاره اسانه کړي؛ نننۍ د دې پلیټ‌فورم د پښتو او دري لومړني کیبورډ درسونه وګورئ. هغه ښوونځی چې د خپل کډوال زده‌کوونکي بشپړ ژبنی راتلونکی ساتي، خپله دنده تر یوې پوهنیزې کچې پورته وړي.