د مصنوعي ذهانت پلان کې د کیبورډ روانۍ تشه: ۶ کلن واټن

د مصنوعي ذهانت د چمتووالي هر پلان کې د کیبورډ روانۍ تشه له دې امله رامنځته کیږي چې ملي نصاب د لاس لیک (حسن خط) زده کړه یوازې تر شپږم ټولګي پورې دنبال کوي، خو د کمپیوټر مضمون تر لسم ټولګي پورې نه پیلیږي. دا یعنې زده‌کوونکی څلور کاله بې له هرې رسمي کیبورډ لارښوونې پاتې کیږي. Meta Typing Club، چې له ۲۴۰۰ څخه ډېر جوړ شوي درسونه لري، دا خالي ځای د لومړني او منځني ټولګي زده‌کوونکو لپاره ډکوي.

لنډیز: د پوهنې وزارت د نصاب کتابونو کتالوګ ښیي چې کمپیوټر یوازې د لسم، یوولسم او دولسم ټولګي مضمون دی؛ له لومړي تر نهم ټولګي پورې داسې مضمون شتون نه لري. حسن خط، چې د لاس لیک زده کړه ده، له لومړي تر شپږم ټولګي پورې خپل بېل کتاب لري. کله چې یو مسؤول د خپل ادارې لپاره د مصنوعي ذهانت یا ډیجیټل زده‌کړې پلان لیکي، باید دا شپږ کلن انتقال (له لاس لیک څخه سمدلاسه کمپیوټر ته) د لومړي پوښتنې په توګه حل کړي، نه د وروستي یادونې په توګه.

د مسؤولیت اصلي ځای: د نصاب کتالوګ څه وایي

کله چې د یوه ولایت د پوهنې ریاست یا د یوه خصوصي ښوونځي شبکې عمومي مدیر د مصنوعي ذهانت پلان لیکي، لومړی ګام باید د نصاب کتابونو د اصلي کتالوګ کتل وي، نه فرضیه. د پوهنې وزارت د خپل رسمي پورټال له مخې، د نصاب کتابونه د هرې ټولګۍ لپاره جلا جلا خپاره شوي دي. په دې کتالوګ کې کمپیوټر نومي مضمون یوازې په دریو ټولګیو کې راځي: لسم، یوولسم او دولسم. له لومړي تر نهم ټولګي هېڅ رسمي کمپیوټر کتاب نشته. د دې پایله دا ده چې د لومړني او منځني تعلیم زده‌کوونکی د کمپیوټر یا کیبورډ سره هېڅ رسمي درسي اړیکه نه لري.

حسن خط: شپږ کاله د لاس لیک زده کړه، پرته له کیبورډ لپاره چمتووالي

په ورته کتالوګ کې، حسن خط (لاس لیک) د لومړي تر شپږم ټولګي پورې خپل ځانګړی کتاب لري. دا یعنې هر افغان زده‌کوونکی شپږ روانه کاله د لاس د لیکلو مهارت زده کوي، مخکې له دې چې د دولسم ټولګي پای ته ورسیږي کله چې کمپیوټر مضمون یوازې درې کاله دوام کوي. د دې دواړو مضامینو ترمنځ هېڅ اړونده یا انتقالي مضمون نشته چې زده‌کوونکی له کاغذ څخه کیبورډ ته په مرحله وار ډول یوسي. شپږ کاله د لاس لیک زده کړه، بیا سمدلاسه لسم ټولګي ته کمپیوټر ورکول، یو رسمي پرې کول دي چې هېڅ چا یې مسؤولیت نه دی اخیستی.

ولې دا شپږکلن انتقال د مصنوعي ذهانت پلان ماتوي

هر مصنوعي ذهانت یا ډیجیټل زده‌کړې پلان چې لومړني ټولګي رانغاړي، په یوه پټه فرضیه ولاړ دی: زده‌کوونکی کولی شي په کیبورډ ټایپ وکړي. که یو مسؤول د خپلو اسنادو یوه یوه بیاکتنه وکړي، به ووینې چې دا فرضیه هېڅ رسمي بنسټ نه لري. د یونیسکو د زده‌کوونکو لپاره د مصنوعي ذهانت د وړتیا چوکاټ، چې دولسو وړتیاوو په څلورو ابعادو (بشري محوریت، اخلاق، تخنیک او جوړښت) او درېو کچو (پوهیدل، کارول، جوړول) ویشل شوی دی، د زده‌کوونکي کاروونکي وړتیا ته اړتیا لري مخکې له دې چې هر لوړ کچه زده‌کول شونی شي. که زده‌کوونکی د کیبورډ سره نه پوهیږي، نو د «کارول» کچه ورته ناشونې کیږي، پرته له دې چې پام ور واړول شي. سربېره پردې، د یونیسکو او یونیسف د افغانستان د زده‌کړې د وضعیت راپور (۱۴۰۴ لمریز) ښیي چې له ۲.۱۳ میلیونه زیات لومړني عمر ماشومان له ښوونځي بهر دي او د لسو کلنو ماشومانو له ۹۰ سلنه ډېر یو ساده متن نشي لوستلی؛ دا ارقام روښانه کوي چې بنسټیز چمتووالی، نه یوازې پرمختللی تخنیک، لومړی باید حل شي. د مصنوعي ذهانت پلان چې د کیبورډ چمتووالي نه څاري، په واقعیت کې د یوه ناڅرګند فرض پر بنسټ ولاړ دی.

یو مهم روښانتیا: هېڅ رسمي منع یا اجازه‌لیک نشته

ځینې مسؤولین به پوښتنه وکړي چې آیا د ښوونیز سافټویر کارول د کوم قانون یا مقررې سره اړخ لري که نه. د دې کمپاین د څیړنې پر بنسټ، هېڅ رسمي فهرست یا مقررات د تصویب شوي ښوونیز سافټویر لپاره شتون نلري. دا مانا نه لري چې کارول یې منع دي؛ بلکې مانا دا ده چې هېڅ چا رسمي ډول نه دي منع کړي او نه یې اجازه ورکړې، ځکه داسې قانون بېخي شتون نلري. که یو مسؤول له همدې خلا سره مخ شي، غوره کار دا دی چې دننه د خپلې ادارې کچه یو داخلي تصمیم واخلي، نه دا چې د یوه غیرشتون قانون انتظار وباسي. د یوه رسمي مقررې نشتوالی د عمل کولو خنډ نه دی، بلکې د محلي مسؤولیت یوه بلنه ده.

د اسنادو د بیاکتنې لپاره عملي جدول

لاندې جدول هغه پوښتنې لنډوي چې هر مسؤول باید د خپل ادارې د اسنادو په هره بیاکتنه کې د ځواب لپاره وپلټي:

د بیاکتنې برخه	د پوښتنې بڼه	موندل شوی حقیقت
د نصاب کتالوګ	کمپیوټر مضمون په کومو ټولګیو کې دی؟	یوازې ۱۰، ۱۱ او ۱۲ ټولګی
د لاس لیک کتالوګ	حسن خط تر کومې ټولګۍ پورې دی؟	له ۱ تر ۶ ټولګۍ
د تخنیک پالیسي	د تصویب شوي ښوونیز سافټویر فهرست شتون لري؟	نه، داسې فهرست یا مقررات موجود ندي
د زده‌کوونکو چمتووالی	لومړني زده‌کوونکي کیبورډ ټایپ زده کولی شي؟	د رسمي نصاب له مخې نه، خو خپلواک تمرین شونی دی

دا جدول باید د هرې ادارې د مصنوعي ذهانت یا ډیجیټل زده‌کړې پلان تر لومړني میز پورې ورسیږي، نه یوازې د تخنیکي ټیم فایل کې پاتې شي.

مسؤولین اوس څه وکړي

لومړی ګام دا دی چې د دې شپږکلن تشې منل، نه پټول. دویم ګام دا دی چې د لومړني او منځني ټولګیو زده‌کوونکو لپاره یو مستقل، وړ ازموینه شوی وسیله وپلټل شي چې کیبورډ روانی د رسمي نصاب پرته هم روزي. Meta Typing Club د دې موخې لپاره جوړ شوی دی: پلیټ فارم یوازې د دقیقې کلمې (WPM) اندازه کوي او له ۲۴۰۰ څخه ډېر جوړ شوي درسونه لري چې د پښتو ژبې لپاره هم ځانګړي ترتیب شوي دي. د یوه خپلواک ښوونکي لپاره چې یو ټولګی او تر پنځو زده‌کوونکو پورې لري، کارول یې بشپړ رایګان دي؛ د ښوونځي یا شبکې کچه کارول د غوښتنې پر بنسټ قیمت لري. د یوې وسیلې ازمویل چې کیبورډ تشه ډکوي، له نصاب سره د تصادم پرته د مسؤول لومړی منطقي ګام دی.

کلیدي ټکي

• د پوهنې وزارت نصاب کمپیوټر یوازې په ۱۰، ۱۱ او ۱۲ ټولګیو کې لري.
• حسن خط (لاس لیک) له ۱ تر ۶ ټولګۍ پورې دی، خو کیبورډ سره اړیکه نلري.
• د دواړو مضامینو ترمنځ هېڅ انتقالي یا اړونده مضمون نشته.
• د یونیسکو د زده‌کوونکو مصنوعي ذهانت چوکاټ کاروونکي وړتیا ته اړتیا لري چې کیبورډ پرته ناشونې کیږي.
• د یونیسکو-یونیسف ۱۴۰۴ راپور له مخې، له ۹۰ سلنه زیات لسکلن ماشومان یو ساده متن نشي لوستلی.
• هېڅ رسمي فهرست د تصویب شوي ښوونیز سافټویر لپاره نشته؛ دا د محلي تصمیم بلنه ده، نه خنډ.
• Meta Typing Club د دې شپږکلن تشې د ډکولو لپاره یو عملي، وړ ازمویل شوی لاره وړاندې کوي.

پنځه پوښتنې چې مسؤولین یې کوي

ولې کمپیوټر مضمون یوازې لوړو ټولګیو کې دی؟

د نصاب کتالوګ همداسې جوړ شوی چې تخنیکي مضامین د لوړو ټولګیو لپاره ساتل کیږي، پداسې حال کې چې لومړني ټولګي پر بنسټیزو مهارتونو لکه لاس لیک تمرکز کوي. دا د نصاب جوړښت دی، نه د زده‌کوونکو د وړتیا محدودیت.

آیا حسن خط او کمپیوټر مضامین سره تړاو لري؟

نه، دواړه مضامین په بشپړ ډول جلا کتابونه او جلا موخې لري؛ حسن خط د لاس لیک ښکلا زده کوي، کمپیوټر مضمون د لوړو ټولګیو تخنیکي مفاهیم ورکوي. د دې دواړو ترمنځ هېڅ رسمي پله نشته.

آیا کوم قانون د ښوونیز سافټویر کارول منع کوي؟

نه، هېڅ رسمي فهرست یا مقررات د تصویب شوي ښوونیز سافټویر لپاره شتون نلري، نو نه یې کارول منع دي او نه یې کوم چا اجازه ورکړې ده. دا خلا د ادارې د داخلي تصمیم موضوع ده.

ایا Meta Typing Club د ښوونځي کچه رایګان دی؟

رایګان کارول یوازې د شخصي کارونې یا د خپلواک ښوونکي لپاره دي چې یو ټولګی او تر پنځو زده‌کوونکو پورې لري؛ د ښوونځي یا شبکې کچه کارول د غوښتنې پر بنسټ قیمت لري. مسؤولین باید له لومړي سره دا توپیر روښانه وپلټي.

لومړی عملي ګام د کوم مسؤول لپاره څه دی؟

لومړی ګام د خپل ادارې د نصاب کتالوګ بیاکتل او د دې شپږکلن تشې منل دي، بیا یوه ازمویل شوې وسیله لکه Meta Typing Club د لومړني ازموینې لپاره غوره کول. پرته له دې لومړني ګام، هر مصنوعي ذهانت پلان په ناڅرګند فرض ولاړ پاتې کیږي.

د مصنوعي ذهانت د چمتووالي هر پلان چې د کیبورډ روانۍ خلا نه پیژني، له همغې لومړۍ ورځې خوسا دی. د پوهنې وزارت خپل نصاب کتالوګ دا خلا په روښانه ډول ښیي: کمپیوټر یوازې درې لوړ ټولګي، حسن خط یوازې شپږ لومړني ټولګي، او د دواړو ترمنځ هېڅ پله. مسؤولین چې دا حقیقت مني، کولی شي د Meta Typing Club د ټایپ درسونو په څیر یوې ازمویل شوې وسیلې سره خپل لومړی عملي ګام واخلي، او زموږ نور لارښودونه هم وکاروي، مخکې له دې چې د لوړ کچې مصنوعي ذهانت موخې تعقیب کړي.